این بررسی به منظور مطالعه نقش میزان نسبی آب (RWC) و کاهش دمای کانوپی (CTD) در تحمل تنش رطوبتی در مراحل مختلف نمو ژنوتیپ های تریتیکاله هگزاپلویید در قالب طرح کرتهای خردشده بر پایه بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار به مدت دو سال زراعی (82-1380) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی طرق مشهد اجرا شد. فاکتور اصلی محدودیت رطوبتی در مراحل مختف نمو، شامل: L1- شرایط بهینه رطوبتی، L4, L3, L2 قطع آبیاری و استفاده از باران گیر به ترتیب در مراحل یک برگی تا برجستگی دوگانه، برجستگی دوگانه تا ظهور بساک و پس از مرحله ظهور بساک، L5 و L6 فقط یک آبیاری در مرحله ظهور بساک و یا شیری دانه (بدون استفاده از باران گیر) و فاکتور فرعی نیز پنج ژنوتیپ تریتیکاله هگزاپلوئید Juanillo 92) و چهار لاین امیدبخش) بود. نتایج نشان داد که مقادیر RWC و CTD با پیشرفت مراحل فنولوژیکی ژنوتیپهای تریتیکاله در شرایط بهینه رطوبتی کاهش پیدا کرد اما این مقادیر در سایر تیمارهای تنش رطوبتی روند ثابتی نداشت. تنش رطوبتی در مرحله رویشی (L2) فقط در مرحله ظهور برگ پرچمی باعث کاهش RWC و CTD شد، و در مراحل ظهور بساک و پرشدن دانه کاهش RWC و CTD را جبران کرد و تفاوت معنی داری با شرایط بهینه (L1) نشان نداد. کمترین مقدار CTD و RWC در بین کلیه سطوح محدودیت رطوبتی در مرحله ظهور برگ پرچمی و ظهور بساک به L3 (تنش از مرحله برجستگی دوگانه تا ظهور بساک) تعلق داشت. آبیاری پس از تنش رطوبتی در تیمار L3 در مرحله ظهور بساک نتوانست، مقادیر RWC و CTD را در مرحله پرشدن دانه تا سطح شرایط بهینه ارتقا دهد اما این مقادیر در مرحله پرشدن دانه بیش از L4 (تنش رطوبتی پس از ظهور بساک) بود. همبستگی بسیار معنی داری بین مقادیر CTD و RWC با عملکرد دانه در تمام مراحل نمو بدست آمد گرچه همبستگی (r=0.55) RWC و (r=0.85) CTD با عملکرد دانه در مرحله پرشدن دانه بیشتر بود ولی با توجه به همبستگی بسیار نزدیک تر CTD با عملکرد دانه گرچه دو صفت RWC و CTD می توانند به عنوان معیار انتخاب در شرایط تنش رطوبتی مورد استفاده قرار گیرد اما CTD معیار مطمین تری است. نتایج این بررسی نشان داد که بین ژنوتیپهای مخمتلف تریتیکاله از نظر میزان CTD و RWC در مراحل مختلف نمو، تفاوت وجود داشت، ژنوتیپهایی که عملکرد بالاتری در شرایط تنش رطوبتی تولید کرده بودند، از نظر میزان CTD و RWC نیز در طی مراحل مختلف نمو در وضعیت مطلوبی قرار داشتند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

به منظور امکان بهبود صفات فیزیولوژیکی، عملکرد و اجزای عملکرد گیاه گلرنگ با کاربرد ماده ضدتعرق در شرایط دیم، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در شهرستان میانه (استان آذربایجان شرقی) در سال زراعی 90-1389 اجرا شد که در آن آترازین به عنوان ماده ضدتعرق در چهار سطح صفر (شاهد)، 80، 120 و 160 گرم ماده موثره در هکتار و سه زمان استفاده (ساقه روی، گلدهی و دانه بندی) به صورت محلول پاشی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که بین تیمارها از نظر تمامی صفات مورد بررسی اختلاف معنی داری وجود داشت. محلول پاشی 80 و 120 گرم ماده موثره در هکتار آترازین به ویژه در مرحله گلدهی با ایجاد شرایط مناسب نظیر کاهش دمای کانوپی، افزایش سرعت فتوسنتز و محتوای کلروفیل، موجب بهبود عملکرد و اجزای عملکرد نسبت به شرایط تنش در کاشت دیم شد. محلول پاشی با مقدار 160 گرم ماده موثره در هکتار نه تنها موجب بهبود رشد نشد، بلکه به عنوان یک عامل جلوگیری کننده رشد عمل نمود. بیشترین و کمترین تعداد غوزه بارور در بوته، تعداد دانه در غوزه و همچنین عملکرد دانه به ترتیب از محلول پاشی در زمان گلدهی با مقدار 120 گرم ماده موثره در هکتار و زمان ساقه روی با مقدار 160 گرم ماده موثره در هکتار آترازین به دست آمد.

به منظور بررسی برخی خصوصیات فیزیولوژیکی و عملکرد دانه ارقام کلزا تحت قطع آبیاری و تاریخ های مختلف کاشت، آزمایشی به صورت فاکتوریل اسپلیت پلات بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج در طی سال های زراعی 94-1393 و 95-1394 اجرا شد. در این آزمایش تاریخ کاشت (15 مهر و 10 آبان) و قطع آبیاری (آبیاری نرمال (شاهد) و قطع آبیاری از مرحله خورجین دهی به بعد) به عنوان کرت های اصلی و 6 رقم کلزا شامل: BAL4, BAL1, HW2, HW1, SW102 و OKAPI (رقم شاهد) به عنوان کرت های فرعی در نظر گرفته شدند. صفات مورد اندازه گیری شامل مقدار کلروفیل a، b و کل، دمای کانوپی، مقاومت روزنه ای، محتوای نسبی آب برگ، عملکرد بیولوژیک و دانه بودند. نتایج نشان داد که بالاترین محتوای نسبی آب برگ مربوط به رقم SW102 و تاریخ کاشت 15 مهرماه (91/64 درصد رطوبت)، در شرایط آبیاری معمول (88/87 درصد رطوبت) و کم ترین محتوای نسبی آب برگ مربوط به تاریخ کاشت 10 آبان و تنش خشکی (78/59 درصد رطوبت) برای همه ارقام بود که این موضوع نشان دهنده مقاومت به خشکی بالای همه ارقام مورد مطالعه بود. بالاترین عملکرد دانه مربوط به دو رقم SW102 و HW1 به مقدار 3876/9 و 3801/1 کیلوگرم در هکتار و تاریخ کاشت 15 مهر در شرایط آبیاری معمول (5060 کیلوگرم در هکتار) بود. با توجه به این که مقدار عملکرد دانه در تاریخ کاشت 10 آبان و آبیاری نرمال 3114 کیلوگرم در هکتار و در تاریخ کاشت 15 مهر و تنش خشکی، 3929 کیلوگرم در هکتار بود. به عنوان یک نتیجه اظهار می کنیم که در شرایط آب و هوایی معتدل سرد، تاریخ کاشت دارای اهمیت بیش تری نسبت به عامل آبیاری در آزمایش ما بود.

مقاومت گیاهان به تنش خشکی به علت پیچیده بودن اثرات متقابل بین عوامل تنش و نیز تنوع پدیده های فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی و مولکولی مؤثر بر رشد و نمو گیاه بسیار پیچیده است. به منظور بررسی اثر تنش آبی بر عملکرد، اجزای عملکرد، ویژگی های فیزیولوژیک، مورفولوژیک و بیوشیمیایی در ژنوتیپ های سورگوم دانه ای، آزمایشی به صورت کرت های خردشده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار، در دو سال زراعی 1393 و 1394 در مزرعه مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی اجرا شد. تیمارهای تنش شامل آبیاری معمول، قطع آبیاری در مرحله رشد رویشی (رؤیت آخرین برگ به صورت لوله ای) به عنوان تنش شدید و قطع آبیاری در مرحله رشد زایشی (50 درصد بوته ها در مرحله گلدهی) یا تنش ملایم به عنوان عامل اصلی و 10 ژنوتیپ سورگوم دانه ای شامل KGS29، MGS2، KGS33، سپیده، KGFS27، MGS5، KGFS5، KGFS17، KGFS13 وKGFS30 به عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شدند. نتایج نشان داد که تنش آبی شدید و پس ازآن تنش ملایم به طور معنی داری عملکرد دانه، وزن هزار دانه و تعداد دانه در پانیکول را کاهش داد. برهمکنش تنش آبی و ژنوتیپ نشان می دهد که ازنظر عملکرد دانه ژنوتیپ KGFS13 در شرایط تنش ملایم و آبیاری نرمال به همراه KGFS17 در شرایط آبیاری نرمال بیشترین و ژنوتیپ KGFS5 در شرایط تنش آبی شدید کمترین عملکرد دانه را دارا بود. نتایج حاصل از همبستگی های بین صفات موردبررسی نشان داد که در شرایط نرمال (بدون تنش) صفات ارتفاع بوته، تعداد دانه در پانیکول، درصد قند ساقه، محتوای پرولین آزاد، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت می توانند در جهت بهبود عملکرد دانه به کار روند. در شرایط تنش آبی، درصد قند ساقه، ارتفاع بوته، دمای کانوپی، محتوای پرولین آزاد برگ بیشترین همبستگی را با عملکرد و اجزای آن داشتند. به طورکلی توجه به جنبه های دیگر از مقاومت به خشکی مانند شاخص های فیزیولوژیکی (هدایت روزنه، محتوای نسبی آب، دمای کانوپی) بسیار مهم است.

اهداف: این مطالعه به منظور بررسی برخی از مکانیسم های فیزیولوژیکی تحمل به خشکی در ژنوتیپ های سورگوم دانه ای انجام شد. مواد و روش ها: آزمایش به صورت کرت های خردشده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در کرج اجرا شد. رژیم آبیاری به عنوان عامل اصلی در سه سطح، شامل آبیاری نرمال، تنش ملایم و تنش شدید و ژنوتیپ به عنوان عامل فرعی در پنج سطح بررسی شدند. یافته ها: تنش خشکی سبب کاهش عملکرد بیولوژیکی، عملکرد دانه، محتوی کلروفیل، هدایت روزنه ای و پتانسیل اسمزی و افزایش دمای کانوپی، پرولین و قندهای محلول شد. تحت آبیاری معمول بیشترین عملکرد دانه (8994 کیلوگرم درهکتار) توسط رقم کیمیا به دست آمد درحالیکه حداکثر عملکرد دانه در شرایط تنش ملایم و شدید (7633 و 6275 کیلوگرم درهکتار) در رقم فومن ثبت گردید. همچنین در شرایط تنش، رقم فومن بیشترین میزان هدایت روزنه ای و کمترین درصدکاهش عملکرد در مقایسه با آبیاری نرمال را نشان داد. علاوه بر این کمترین دمای کانوپی درشرایط تنش ملایم و شدید (به ترتیب 40/32 و 63/32 درجه سانتی گراد) در رقم فومن ثبت گردید. نتیچه گیری: به طورکلی رقم فومن با کارآیی جذب آب بالاتر نسبت به سایر ژنوتیپ ها که به صورت هدایت روزنه ای بیشتر و دمای کانوپی پائین تر نمود پیدا کرد، توانست با سازوکار اجتناب از شدت تنش کم آبی در گیاه بکاهد و حداکثر عملکرد دانه در شرایط تنش خشکی را تولید نماید. رقم کیمیا نیز از طریق کاهش پتانسیل اسمزی و افزایش تجمع اسمولیت هایی مانند قندهای محلول و پرولین، توانست قدرت جذب آب خود را افزایش دهد و عملکرد نسبتاً مطلوبی در شرایط تنش تولید نماید.

این مطالعه به منظور تعیین پاسخ برخی صفات فیزیولوژیکی ذرت دانه ای در هیبرید سینگل کراس 704 به تغییرات هورمون های سیتوکینین و اکسین در شرایط تنش خشکی اجرا شد. آزمایش در سه محیط جداگانه، شامل محیط بدون تنش خشکی، تنش خشکی در مرحله رشد رویشی و تنش خشکی در مرحله رشد زایشی انجام شد. هورمون های سیتوکینین در سه سطح (شاهد، محلول پاشی در مرحله پنج تا شش برگی و هشت تا ده برگی) و اکسین در سه سطح (شاهد، محلول پاشی در مرحله ظهور ابریشم و 15 روز پس از ظهور ابریشم) در هر محیط درسه تکرار بصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در مزرعه مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج در سال زراعی 1392 اجرا شد. بیشترین شاخص سطح برگ، هدایت روزنه ای و کارایی کوانتوم فتوسنتزی و کمترین دمای کانوپی با محلول پاشی هورمون سیتوکینین در مرحله هشت تا ده برگی بدست آمد، و بیشرین میزان کلروفیل برگ، کارایی کوانتوم فتوسنتزی و روند تأخیری در پیر شدن برگ با مصرف هورمون اکسین در مرحله ظهور ابریشم و کمترین مقاومت روزنه ای و دمای کانوپی با مصرف هورمون اکسین در زمان 15 روز پس از ظهور ابریشم حاصل شد. اثر متقابل تنش خشکی و مصرف هورمون ها بر شاخص سطح برگ و کاهش دمای کانوپی معنی دار بود و تأثیر گذاری مصرف هورمون ها در گیاه ذرت در شرایط تنش زایشی به دلیل برقراری تعادل روابط هورمونی مختل شده نسبت به محیط عدم تنش و تنش رویشی مؤثرتر بود.

اختلاف بین بازتاب طیفی می تواند مبنای آشکارسازی میزان بقایای گیاهی و رشد محصول به روش سنجش از دور در روش های خاک ورزی حفاظتی باشد. به منظور ارزیابی نقش بقایای گیاهی در روش های خاک ورزی حفاظتی و مرسوم، این تحقیق به مدت دو سال زراعی (1392-1390) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادفی با پنج تیمار شامل یک تیمار خاک ورزی مرسوم و چهار تیمار خاک ورزی حفاظتی در چهار تکرار اجرا شد. ارزیابی بقایا و پارامترهای رشد محصول گندم به روش استفاده از امواج نزدیک فروسرخ توسط دستگاه طیف سنج زمینی با دامنه طول موج طیفی کامل 2500-350 نانومتر و دستگاه تصویر بردار گرمایی دستی با محدوده طیفی 14000- 8000 نانومتر انجام شد. نتایج نشان داد که اثر تیمارها بر دمای سطح خاک، دمای کانوپی و شاخص های منتج از طیف سنجی در سطح احتمال 1% معنی دار بود. روش کاشت مستقیم موجب کاهش دمای سطح به میزان 2.5-5.7 و دمای کانوپی گندم در اواخر مرحله دانه بستن به میزان 7-3 درجه سانتی گراد نسبت به تیمارهای دیگر شد. در این تحقیق رابطه منفی معنی دار بین دمای کانوپی و عملکرد گندم وجود داشت. با توجه به همبستگی قوی بین درصد پوشش بقایا با شاخص جذب سلولز، اقدام به طبقه بندی روش های خاک ورزی شد. در تیمار خاک ورزی مرسوم پوشش گیاهی کمتر از 6% با مقادیر شاخص جذب سلولز منفی، تیمار خاک ورزی کاهش یافته دارای پوشش گیاهی بین 20-10 درصد و شاخص جذب سلولز بین 4-2 و تیمار حداقل خاک ورزی دارای پوشش گیاهی بین 42-30 درصد با مقادیر شاخص جذب سلولز بین 5.7-4 بود. تیمار بی خاک ورزی (کاشت مستقیم) دارای پوشش گیاهی بین 75-60 درصد و شاخص جذب سلولز بین 5.7-8 بود. نتایج نشان داد که تصویربرداری گرمایی می تواند به عنوان روشی برای تمایز روش های مختلف خاک ورزی و ارزیابی تنش آبی گیاه مورد استفاده قرار گیرد. شاخص جذب سلولز که با استفاده از خاصیت جذب مواد سلولزی (بقایا گیاهی) در 2100 نانومتر محاسبه شد، به عنوان روشی برای برآورد پوشش بقایا به روش سنجش از دور در مناطق دیم قابل استفاده است و این امر در صورت وجود حسگرهای مربوطه در ماهواره های تحقیقاتی امکان پذیر خواهد بود.

یکی از ویژگی های منحصر به فرد گیاهان، تبدیل انرژی نور خورشید به انرژی شیمیایی می باشد. توسعه و بسته شدن سریع کانوپی در گیاهان زراعی نیز سبب افزایش دریافت تشعشع خورشیدی شده و ممکن است منجر به بهبود عملکرد این محصولات گردد. بدین منظور مطالعه ای جهت بررسی تاثیر بهبود توسعه کانوپی بر عملکرد دانه سویا و تعیین صفات موثر بر بهبود توسعه کانوپی سویا با استفاده از هشت رقم سویا به نام های استیل، بی پی، جی کا، کلارک، ویلیامز، هابیت، هارکور، هیل در طی آزمایش مزرعه ای در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سال 1390 اجرا شد. نتایج نشان داد که سرعت توسعه کانوپی تاثیر معنی داری روی عملکرد دانه دارد (P>0.01) و ارقامی که کانوپی خود را سریع تر توسعه دادند عملکرد دانه بیشتری نیز تولید کردند. صفات شاخص سطح برگ و تجمع ماده خشک در شروع فاز نمایی رشد، سرعت نسبی گسترش سطح برگ و سرعت نسبی تجمع ماده خشک تا توسعه کامل کانوپی، متوسط سطح هر برگ و نسبت سطح برگ تا توسعه کامل کانوپی به عنوان صفات موثر بر توسعه کانوپی سویا شناسایی شدند.